«ادیب در این مدت تحت فشار شدید روحی و روانی بوده،… برادرم گفته است شکنجه جسمانی نشده اما هیچکس نمیتواند عمق شکنجه روحی و روانی را بفهمد؛ آن هم وقتی یک انسان را روزهای متمادی در بیخبری، تنهایی و ترس نگه میدارند.»
این روایت را آیدین شهبازپور، برادر ادیب شهبازپور، در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده است. ادیب، شهروند بهایی ساکن کرمان، بیش از یک ماه است که بدون اعلام رسمی اتهام و بدون دسترسی به وکیل، در بازداشت به سر میبرد. منابع نزدیک به خانواده او میگویند روند قانونی تفهیم اتهام و دسترسی به حقوق اولیه متهم، تاکنون در مورد او رعایت نشده است.
نحوه بازداشت؛ ابهام در ارائه حکم و ضبط وسایل شخصی
بر اساس اظهارات همسایگان، ادیب ساعت ۳ و نیم بعدازظهر روز سهشنبه ۳۰دیماه، هنگام خروج از منزل پدرش توسط چند مامور لباسشخصی بازداشت شد. به گفته شاهدان، این افراد از مدتی پیش با سه خودرو در اطراف محل حضور داشتند. پس از بازداشت، او را به داخل منزل هدایت کردند.
در زمان وقوع این رویداد، هیچیک از اعضای خانواده در خانه حضور نداشتند. پدر ادیب پس از بازگشت متوجه میشود که تعدادی قاب عکس و یک دستگاه آیپد برده شده است. تاکنون مشخص نشده که ماموران حکم قضایی برای ورود و بازرسی منزل ارایه کردهاند یا خیر، وابسته به کدام نهاد امنیتی بودهاند و بر چه اساسی اقدام به ضبط وسایل شخصی کردهاند.
به گفته همسایگان، ماموران به همراه ادیب از منزل خانواده شهبازپور خارج شده و به خانه شخصی ادیب که در همان کوچه قرار دارد، رفتهاند. پس از مدتی ماموران با ادیب از منزل خارج شده، او را سوار یکی از خودروها کرده و محل را ترک کردند.
از منزل ادیب نیز برخی وسایل الکترونیکی از جمله لپتاپ، تلفن همراه و تعدادی عکس، ضبط شده است. این در حالی است که خانواده او هیچ صورتجلسه یا رسید رسمی از اقلام توقیفشده دریافت نکردهاند.
چند ساعت پس از بازداشت، ادیب در تماس کوتاهی از طریق شمارهای نامشخص، خبر بازداشت خود را به یکی از اعضای خانواده اطلاع داده و بدون هیچ توضیحی درباره دلایل بازداشت یا محل نگهداری خود، تلفن را قطع کرده است.
ادیب شهبازپور کیست؟
ادیب شهبازپور، ۳۰ ساله، از چهرههای شناختهشده تنیس در شهر کرمان است. او طی سالهای گذشته بهعنوان بازیکن، مربی و داور در این رشته فعالیت مستمر داشته و همراه با تیم تنیس کرمان در مسابقات قهرمانی تنیس کیش شرکت کرده است. افزون بر فعالیتهای ورزشی، در حوزه عکاسی ورزشی نیز آموزش دیده و با هیئتهای مختلف ورزشی استان همکاری داشته است.
نزدیکان او میگویند فعالیتهای ادیب صرفا در حوزه ورزش و عکاسی متمرکز بوده و هیچگونه فعالیت سیاسی نداشته است. با این حال، بهعنوان یک شهروند بهایی، او نیز مانند بسیاری از اعضای این جامعه مذهبی در ایران، با محدودیتها و تبعیضهای ساختاری مانند محرومیت از تحصیلات دانشگاهی مواجه بوده است.
دو هفته بلاتکلیفی خانواده شهبازپور
خانواده ادیب در روزهای پس از بازداشت، به مراجع مختلف قضایی و امنیتی مراجعه کردند، اما هیچ نهادی مسوولیت بازداشت او را بر عهده نگرفت. به گفته نزدیکان خانواده، این بیخبری حدود دو هفته ادامه داشت تا اینکه یکی از شعب دادسرا به آنان اعلام کرد که وی در بازداشت سازمان اطلاعات سپاه قرار دارد. با این حال، به خانواده گفته شد که اتهام او هنوز مشخص نشده و کیفرخواستی نیز به دادگاه ارسال نشده است.
نگهداری فرد بازداشتشده بدون اعلام رسمی اتهام، دسترسی به وکیل و اطلاعرسانی شفاف به خانواده، از منظر حقوقی با اصول دادرسی عادلانه در تعارض است. مطابق قوانین داخلی ایران نیز متهم باید در اسرع وقت از اتهام انتسابی آگاه شود و حق دسترسی به وکیل داشته باشد.
چهار هفته انفرادی؛ نگرانی درباره سلامت جسمی و روانی
بر اساس اطلاعات دریافتی، ادیب شهبازپور به مدت ۲۷ روز در سلول انفرادی بازداشتگاه اطلاعات سپاه نگهداری شده و سپس به زندان کرمان منتقل شده است. منابع حقوق بشری بارها نسبت به آثار مخرب نگهداری طولانیمدت در انفرادی بر سلامت روان هشدار دادهاند.
خانواده ادیب میگویند او به بیماری میگرن مبتلاست و نیاز به مصرف منظم دارو دارد. همچنین چند سال پیش دچار عارضه تپش قلب شده بود که با درمان دارویی کنترل شد. به گفته خانواده، در جریان بازجوییها چند بار دچار تپش قلب شدید شده ولی مشخص نیست چه مراقبت درمانی دریافت کرده است. عدم دسترسی کافی به خدمات پزشکی برای زندانیان، بهویژه در دوران بازجویی، همواره یکی از نگرانیهای جدی نهادهای مدافع حقوق بشر بوده است.
در روزهای اخیر، ادیب پس از انتقال به زندان، امکان استفاده از تلفن را بدون محدودیتهای پیشین به دست آورده است. با این حال، او همچنان از حق دسترسی به وکیل محروم مانده و از جزئیات اتهامات احتمالی مطرحشده علیه خود بیاطلاع است.
ادعاهای مربوط به فشار روانی و اخذ اعتراف
آیدین شهبازپور در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است که برادرش «تحت شکنجههای روانی شامل تهدید، تحقیر، تخریب شخصیت و باورهای مذهبی، مجبور به امضای چیزهایی شده که هیچ حقیقتی پشت آنها نیست.» این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که گزارشهای متعددی در سالهای گذشته درباره اخذ اعترافات اجباری از بازداشتشدگان، بهویژه در پروندههای مرتبط با فعالان مدنی و اقلیتهای دینی، منتشر شده است.
به گفته نهادهای حقوق بشری، اعترافاتی که تحت فشار، تهدید یا نگهداری طولانیمدت در انفرادی اخذ شوند، فاقد اعتبار حقوقی بوده و نقض صریح اصول دادرسی عادلانه محسوب میشوند.
واکنش جامعه بهایی
جامعه جهانی بهایی در بیانیهای اعلام کرده است که اخذ اعتراف اجباری از بهاییان بازداشتشده، نشانهای از تشدید کارزار فشار علیه این جامعه است. در این بیانیه تاکید شده که سازمانهای حقوق بشر سالهاست رویه اخذ اعترافات اجباری در زندانهای ایران را مستند کردهاند؛ رویهای که در آن بازداشتشدگان تحت فشار و تهدید قرار میگیرند تا به جرائمی اعتراف کنند که مرتکب نشدهاند.
بنا به گفته جامعه جهانی بهایی، حکومت ایران تلاش دارد در این شرایط بحرانی، با تشدید آزار و سرکوب و بهرهگیری از رسانههای حکومتی، بهاییان را بهعنوان مقصر معرفی کند؛ اقدامی که با رویهای دیرینه در رفتار این حکومت از زمان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ تاکنون، در تمام دورههای بحرانهای کشور، چه اجتماعی و چه اقتصادی و چه سیاسی، همخوانی دارد.
مطالبهای ساده: رعایت قانون
خانواده ادیب خواسته پیچیدهای ندارند. آنان تنها میخواهند حقوق قانونی فرزندشان رعایت شود: اعلام رسمی اتهام، دسترسی فوری به وکیل منتخب، رسیدگی پزشکی مناسب و برگزاری روندی شفاف و عادلانه.
بیش از یک ماه بازداشت در شرایط ابهام، نگهداری در انفرادی، محرومیت از وکیل و ادعاهای مربوط به فشار روانی، نگرانیهای جدی درباره نقض حقوق بنیادین این شهروند بهایی ایجاد کرده است. نگرانیهایی که تنها با شفافیت، رعایت تشریفات قانونی و تضمین دادرسی عادلانه میتواند برطرف شود.
