منابع محلی در دماوند از تخریب گسترده آرامگاههای یهودیان به خاک سپرده شده در «گیلیارد» در دماوند خبر دادهاند.
بر اساس گزارشی که سایت حقوق بشری «هرانا» در روز چهارشنبه، ۱۹آذر۱۴۰۴ منتشر کرده است این آرامستان که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است طی ماههای اخیر با روندی فزاینده در معرض تخریب، رهاشدگی و آلودگی قرار گرفته است.
در این گزارش آمده است که بخشهایی از این آرامستان «به محل انباشت زباله و نخاله» تبدیل شده و شمار زیادی از سنگقبرها دچار شکستگی، جابهجایی یا تخریب شدهاند.
منابع محلی همچنین از آثار متعدد حفاریهای غیرمجاز در نقاط مختلف این آرامستان خبر داده و گفتهاند برخی از این حفاریها، به شکل حفرههای عمیق در میان قبور مشاهده شده است.
هرانا در بخش دیگری از این گزارش نوشته است که این اقدام احتمالا با هدف یافتن اشیای تاریخی یا بهدستآوردن اموال همراه با متوفیان انجام شده و علاوه بر جنبه مجرمانه، به ساختار تاریخی آرامستان آسیبهای جدی وارد کرده است.
این نخستینبار نیست که اماکن مذهبی و فرهنگی در سایه رهاشدگی و عدم مراقبت مورد تخریب قرار میگیرند.
«ایرانوایر» در اسفندماه ۱۴۰۳ تصاویری اختصاصی از تخریب کلیسای ارامنه مسجدسلیمان منتشر کرد. بررسیهای ایرانوایر نشان داد که «شورای خلیفهگری ارامنه» طی قولنامهای در دفترخانه، ساختمان این کلیسا را به شرکت مخابرات واگذار کرده است.
ساختوساز کلیسای «سورپ گئورگ» در محله نمره چهل مسجدسلیمان سال ۱۳۳۰ شمسی به اتمام رسید. بنایی به سبک معماری ارمنی که به محلی برای انباشت زباله تبدیل شده است.
شهریورماه سال جاری نیز یک کنشگر میراث فرهنگی از تخریب و به آتش کشیدن سنگ گورهای تاریخی آرامستان هزار ساله «دارالسلام» شیراز و ساخت سازهای در حریم و عرصه این اثر ثبت ملی، خبر داد.
بررسیها نشان میدهد که آرامستان گیلیارد فاقد حصار ایمن، نگهبانی و برنامه منظم پاکسازی است.
این آرامستان از دو بخش قدیم و جدید تشکیل شده و بر روی بسیاری از سنگقبرهای آن کتیبههای عبری، تصاویر «منورا» و نماد ستاره داوود حک شده است؛ بخشهایی از این محوطه قدمتی چند صدساله دارند و نشاندهنده حضور جامعه یهودیان در منطقه با سابقه تاریخی طولانی هستند.
هرانا به نقل از یک شاهد عینی در منطقه نوشته است: «اینجا کاملا رها شده است. نه حفاظتی وجود دارد، نه مرمتی و نه اقدامی برای جلوگیری از حفاریهای شبانه. پیگیریهای محلی نیز بیپاسخ مانده است.»
هرانا رهاشدگی و تخریب آرامستان گیلیارد را «نقض همزمان تعهدات داخلی و بینالمللی جمهوری اسلامی» توصیف کرده است.
مطابق ماده ۱۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی، قانون حفظ آثار ملی و برنامه ششم توسعه، حکومت موظف به حفاظت، مرمت و جلوگیری از حفاری و تعرض به این اثر ثبتشده و سایر اماکن فرهنگی مشابه است و با پذیرش میثاق حقوق مدنی و سیاسی نیز متعهد شده از اماکن فرهنگی و هویت مذهبی جامعه یهودی پاسداری کند.
